భూమిపై జన్మించిన ప్రతి జీవికి మరణం అనివార్యం. శరీరం నశించిన తర్వాత ఆత్మ తన కర్మల ఫలితాన్ని అనుభవించేందుకు మరో లోకానికి ప్రయాణిస్తుంది. హిందూ శాస్త్రాల ప్రకారం, పుణ్యకర్మలు చేసిన ఆత్మలు స్వర్గలోకానికి, పాపకర్మలు చేసిన ఆత్మలు నరకలోకానికి చేరుకుంటాయి. అయితే, ఈ తీర్పుకు ముందు ప్రతి ఆత్మ యమలోకానికి చేరుతుంది. అక్కడే ఆత్మ చేసిన పాప–పుణ్యాల లెక్కలు పరిశీలించబడతాయి.
ఈ మహత్తర బాధ్యతను నిర్వర్తించే దైవస్వరూపమే చిత్రగుప్తుడు. ఆయనను యమధర్మరాజు సహచరుడిగా, విశ్వంలోని సమస్త జీవుల కర్మల లెక్కలను నమోదు చేసే దైవిక లేఖకుడిగా పురాణాలు వర్ణిస్తున్నాయి. మానవులు చేసిన ప్రతి చర్య—అది బహిరంగమైనదైనా, గుప్తమైనదైనా—చిత్రగుప్తుడి దృష్టికి తప్పదు. అందుకే ఆయన పాత్రను న్యాయమూర్తి పాత్రతో సమానం చేస్తారు.
‘చిత్రగుప్తుడు’ అనే పేరు రెండు పదాల సమ్మేళనం. ‘చిత్ర’ అంటే కనిపించేది, ‘గుప్త’ అంటే దాగి ఉన్నది. అర్థం ఏమిటంటే… మనుషుల కర్మలు బయట కనిపించినా, దాగి చేసినా—అన్నింటినీ ఆయన గుర్తించి నమోదు చేస్తాడు. పురాణాల ప్రకారం చిత్రగుప్తుడు బ్రహ్మదేవుని శరీరం నుంచి ఉద్భవించాడు. బ్రహ్మ సృష్టిలో ధర్మ–అధర్మాల సమతుల్యత చెడిపోతుండటాన్ని గమనించి, సమస్త జీవుల కర్మల్ని లెక్కపెట్టే దివ్యబుద్ధిని సృష్టించాలని సంకల్పించారు. వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసిన అనంతరం, ఆయన శరీరం నుంచి కలం, సిరాకుండతో కూడిన శాంత స్వరూపుడు అవతరించాడు. బ్రహ్మ శరీరం నుంచి జన్మించినందున ఆయనను కాయస్థుడు అని కూడా పిలుస్తారు.
బ్రహ్మదేవుడు చిత్రగుప్తుడికి ‘అగ్రసంధాని’ అనే దైవిక రిజిస్టర్ను అప్పగించి, సమస్త జీవుల పుణ్యపాపాలను నమోదు చేసే బాధ్యతను అప్పగించాడు. ఆ లెక్కల ఆధారంగానే యమధర్మరాజు తీర్పు ఇస్తాడు. ఈ కథ మనకు ఒక ముఖ్యమైన బోధన ఇస్తుంది—మన ప్రతి కార్యం దైవ న్యాయానికి లోబడి ఉంటుందని, ధర్మబద్ధమైన జీవితం మాత్రమే శాశ్వత శాంతిని ఇస్తుందని.
