శివాజీ మహరాజ్ పేరును వినగానే ప్రతి భారతీయుడి హృదయంలో గౌరవం, గర్వం ఉప్పొంగకుండా ఉండదు. మరాఠా సామ్రాజ్య స్థాపకుడైన ఈ మహానుభావుడు నిర్మించిన కోట నేడు చరిత్రకే కాదు—శౌర్యం, వ్యూహం, నిర్మాణ కళలకు ప్రతీకలుగా నిలిచాయి. శివాజీ మహారాజ్ఫోర్ట్ అంటే ప్రతీ రాయి వెనుకా ఒక వీరోచిత గాథ. శత్రువులను తప్పించుకునే తెలివి, కొండల భౌగోళిక స్థితిని ఆయుధంగా మార్చే ప్రతిభ, భద్రత కోసం చేసిన గోప్య నిర్మాణాలు—ఇవన్నీ కలిపి ఈ కోటలను అపారమైన కోటలుగా నిలబెట్టాయి.
ఇప్పుడూ చాలా మందికి తెలియని కొన్ని ఆసక్తికర రహస్యాలు, పురాణాల్లో చెప్పబడే కథలు, స్థానికులు చెబుతూ వచ్చిన విశేషాలు ఉన్నాయి. ఇవి ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు కానప్పటికీ, కోటల చుట్టూ ఉన్న జానపద గాథలతో పాటు శివాజీ మహరాజ్పై ప్రజల అచంచల నమ్మకాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
1. రాయగడ కోట — శివాజీ మహరాజ్ “రహస్య మార్గాలు”
రాయగడ మహారాష్ట్రలోని అత్యంత శక్తివంతమైన కోటల్లో ఒకటి. స్థానిక కథల ప్రకారం రాజమందిరం నుంచి బయటికి వెళ్లే రెండు గోప్య మార్గాలు ఉన్నాయి. ఇవి అత్యవసర సమయాల్లో రాజు రహస్యంగా బయటకు వెళ్లేందుకు ఉపయోగించేవారని చెబుతారు. ఇవి నేటికి పూర్తిగా దర్శనమివ్వకపోయినా, ఆ మార్గాలకు సంబంధించి పాత నిర్మాణ అవశేషాలు కనిపిస్తాయి.
2. జంజీరా కోట — ‘అజేయమైన’ సముద్ర కోట
జంజీరా కోటను ఎంతమంది రాజులు దాడి చేసినా కోల్పోలేదని ప్రసిద్ధి. శత్రువులు కోటపై గెలవకపోవడానికి ప్రధాన కారణం—
- మూడు దిశ నుంచి సముద్రపు ఎత్తైన అలలు
- గోప్య సొరంగ మార్గాలు
- ప్రత్యేక ప్రతిధ్వని ఏర్పడే రక్షణ గోడలు
ప్రాంతీయులు చెబుతున్న కథల ప్రకారం, ఈ కోటలో భూమిలోకి వెళ్లే రహస్య గదులు ఉన్నాయని, వాటిని రాజులు ఆయుధాలు నిల్వ చేసేందుకు వినియోగించేవారని అంటారు.
3. ప్రతాపగడ్ కోట—శివాజీ మహరాజ్ తంత్రపీఠం
ప్రతాపగడ్కు ప్రత్యేకత—ఇక్కడే భవానీ దేవి ఆలయం ఉండటం. శివాజీ మహరాజ్కు భవానీదేవి ఖడ్గం ఇచ్చిందన్న కథ ప్రజల విశ్వాసంలో భాగం. కోటలో శత్రువు దగ్గరకు వస్తున్నాడని ముందే గుర్తించేందుకు కొండ గుండెల్లో ప్రతిధ్వని వ్యూహాన్ని అమలు చేశారన్న విశ్వాసం ఉంది.
4. సింహగడ్ కోట — పర్వతాల మధ్య దాగిన “గాలి మార్గం”
తనాజీ మలుసరే వీరగాథకు ప్రసిద్ధైన సింహగడ్ కోటలో, గాలి ప్రవాహం స్వయంగా శబ్దాన్ని పెంచే ఒక సహజ గుండ్రటి ప్రాంతం ఉందని చెబుతారు. ఇది సైనికులు ప్రమాద సంకేతాలను దూరం నుంచి వినేందుకు సహాయపడేదని స్థానిక కథనం.
5. టోర్నా కోట — శివాజీ మహరాజ్ మొదటి విజయగాథ
ఇక్కడ దాగిన ఒక పురాతన నిధి గురించి కూడా స్థానికులు కథలు చెబుతారు. ఆ నిధి కనుగొన్న తర్వాతే శివాజీ మహరాజ్ వేసిన మొదటి సైనిక వ్యవస్థను బలపరిచారని విశ్వాసం. దీనికి బలమైన ఆధారాలు లేకపోయినా, ఈ కథ ప్రజల భక్తిని తెలియజేస్తుంది.
6. రాయగడ్లోని “మెట్టుల సంఖ్య” రహస్యం
రాయగడ్ కోటకు దారితీసే మెట్లు 1,500 పైగా ఉన్నాయని చెబుతారు. కానీ వాటి ఖచ్చితమైన సంఖ్యను ఎవరూ చెప్పలేరు. ఎందుకంటే మేఘావృత వాతావరణం, సహజ శిథిలాలు, అసమాన నిర్మాణం—ఇవన్నీ కలిపి మెట్ల సంఖ్యను స్థిరంగా లెక్కించడం కష్టమని స్థానికుల నమ్మకం.