జ్యోతిష్య శాస్త్రంలో మకర సంక్రమణం ఒక మహత్తరమైన దివ్య ఘట్టం. సూర్య భగవానుడు ధనుస్సు రాశిని వీడి మకర రాశిలో ప్రవేశించే ఈ పవిత్ర సమయమే మకర సంక్రమణం. ఇదే ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలానికి ఆరంభ ఘంటిక. భారతీయ సంస్కృతిలో ఈ రోజుకు అపారమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉంది. సాధారణంగా ప్రతి సంవత్సరం జనవరి 14 లేదా 15వ తేదీన మకర సంక్రమణం సంభవిస్తుంది. 2026 సంవత్సరంలో ఇది జనవరి 14వ తేదీ బుధవారం మధ్యాహ్నం 02:50 నుంచి 03:07 గంటల మధ్య జరుగుతుందని పండితులు పేర్కొంటున్నారు. ఈ కాలం శుభ సూచికగా, కొత్త ఆరంభాలకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది.
ఈ రోజున సూర్యారాధనకు విశేష ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఉదయాన్నే పుణ్యస్నానాలు ఆచరించి, సూర్యుడికి అర్ఘ్యం సమర్పించడం, ఇష్ట దేవతలను ప్రార్థించడం, దానధర్మాలు చేయడం ఎంతో శుభకరమని శాస్త్రాలు చెబుతాయి. అలాగే పితృదేవతలకు తర్పణాలు విడిచితే వంశాభివృద్ధి, కుటుంబ శ్రేయస్సు కలుగుతాయని నమ్మకం. ప్రకృతిని, సూర్యుడిని ఆరాధించే భారతీయ సంప్రదాయంలో మకర సంక్రమణం ఒక ముఖ్యమైన భాగం.
సూర్యుడు మకర రాశిలోకి ప్రవేశించిన నాటి నుంచి ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ తరువాత కుంభం, మీనం, మేషం, వృషభం, మిథునం రాశులలో సూర్యుడు సంచరిస్తున్నంత కాలం ఉత్తరాయణం కొనసాగుతుంది. ఈ కాలాన్ని శారీరక శ్రమకు, పూజలకు, ఆధ్యాత్మిక సాధనలకు అత్యంత అనుకూలమైనదిగా భావిస్తారు. “ఉత్తరాయణంలో స్వర్గ ద్వారాలు తెరుచుకుంటాయి” అనే నమ్మకం తరతరాలుగా కొనసాగుతోంది.
ఇదే విశిష్టతను గుర్తించి మహాభారత వీరుడు భీష్ముడు, ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలం వచ్చే వరకూ శరశయ్యపై ఎదురుచూసి, ఆ సమయంలోనే తన దేహాన్ని విడిచాడు. ఇది ఉత్తరాయణ మహిమకు ప్రత్యక్ష ఉదాహరణగా పురాణాలు చెబుతాయి.
ఇక సూర్యుడు కర్కాటక రాశిలోకి ప్రవేశించినప్పటి నుంచి ప్రారంభమయ్యేది దక్షిణాయణం. సింహం, కన్య, తుల, వృశ్చికం, ధనుస్సు రాశులలో సూర్యుడు సంచరించే ఈ కాలం ధ్యానం, యోగం, నియమ నిష్ఠలకు అనుకూలమని శాస్త్రవచనం. దేవతల కాలగణనలో ఆరు నెలల ఉత్తరాయణం పగలుగా, ఆరు నెలల దక్షిణాయణం రాత్రిగా భావిస్తారు. అందుకే దేవతలు మేల్కొని ఉండే ఉత్తరాయణ కాలం మానవులకు ఎంతో శుభప్రదమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.
ఈ విధంగా మకర సంక్రమణం కేవలం ఒక రాశి మార్పు మాత్రమే కాదు… అది ఆధ్యాత్మిక చైతన్యానికి, జీవన శుద్ధికి, దైవానుగ్రహానికి ద్వారం తెరిచే మహా పుణ్యక్షణం.
