దేశ భవిష్యత్తును, రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యాన్ని శాసించాల్సిన ‘నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (డిలిమిటేషన్) బిల్లు – 2026’ పార్లమెంటులో ఆమోదం పొందకపోవడం ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది. 850 సీట్ల ప్రతిపాదన, మహిళా రిజర్వేషన్లు, మరియు దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఉనికి.. ఈ మూడింటి చుట్టూ తిరుగుతున్న రాజకీయ చదరంగంలో అసలు గెలుపెవరిది? సామాన్యుడికి ఒరిగేదేమిటి?
భారత రాజకీయ యవనికపై 2026 ఒక చారిత్రక సంవత్సరంగా మిగిలిపోనుంది. దశాబ్దాలుగా నలుగుతున్న నియోజకవర్గాల పునర్విభజన అంశం ఒక కొలిక్కి వస్తుందని భావించిన తరుణంలో, లోక్సభలో చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు గందరగోళానికి దారితీశాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన రాజ్యాంగ (131వ సవరణ) బిల్లుకు అవసరమైన 326 ఓట్ల మెజారిటీ లభించకపోవడంతో (వచ్చినవి 298 మాత్రమే), బిల్లు వీగిపోయింది.
అంకెల్లో అసలు లెక్క ఇదే!
కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన ప్రణాళిక ప్రకారం లోక్సభ రూపురేఖలు ఇలా మారాల్సి ఉంది:
- ప్రస్తుత సీట్లు: 543
- ప్రతిపాదిత సీట్లు: 850 (రాష్ట్రాలకు 815, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు 35)
- మహిళా రిజర్వేషన్: పెరిగిన సీట్లలో 33 శాతం (సుమారు 280 మంది మహిళా ఎంపీలు)
నిర్మాణాత్మకంగా ఇది అద్భుతమైన మార్పులా అనిపించినా, దీని వెనుక ఉన్న ‘జనాభా’ లెక్కలే అసలు వివాదానికి కారణం. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం సీట్లు పెంచాలని కేంద్రం నిర్ణయించడంపై విపక్షాలు కన్నెర్ర చేశాయి.
దక్షిణాది ఆవేదన: క్రమశిక్షణే శాపమా?
ఈ బిల్లులో అత్యంత కీలకమైన మరియు సున్నితమైన అంశం ‘ఉత్తర-దక్షిణ’ వ్యత్యాసం. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, కేరళ వంటి రాష్ట్రాలు కేంద్ర ప్రభుత్వ పిలుపు మేరకు కుటుంబ నియంత్రణను సమర్థవంతంగా అమలు చేశాయి. ఫలితంగా ఇక్కడ జనాభా పెరుగుదల తగ్గింది. మరోవైపు ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ వంటి రాష్ట్రాల్లో జనాభా విపరీతంగా పెరిగింది.
ఇప్పుడు కేవలం ‘జనాభా’ ప్రాతిపదికనే సీట్లు పెంచితే, జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న ఉత్తరాది రాష్ట్రాలకే ఎక్కువ ఎంపీ సీట్లు దక్కుతాయి. అప్పుడు దేశ రాజకీయాలను శాసించే శక్తి కేవలం కొన్ని ఉత్తరాది రాష్ట్రాల చేతుల్లోనే ఉండిపోతుందన్నది దక్షిణాది రాష్ట్రాల భయం. “మేము దేశం కోసం జనాభాను నియంత్రిస్తే, మాకు దక్కే బహుమతి పార్లమెంటులో మా గొంతుకను తగ్గించడమేనా?” అన్న సామాన్య ఓటరు ప్రశ్నలో తప్పులేదు.
రాజకీయ వ్యూహ ప్రతివ్యూహాలు
కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా సభలో హామీ ఇస్తూ.. దక్షిణాది సీట్లను 125 నుండి 195కి పెంచుతామని, ఏ రాష్ట్రానికీ నష్టం జరగదని చెప్పారు. కానీ, అప్పటికే పెరిగే ఉత్తరాది సీట్ల సంఖ్యతో పోలిస్తే ఇది తక్కువేనని ప్రతిపక్షాల వాదన. మహిళా రిజర్వేషన్లను అమలు చేయాలంటే డిలిమిటేషన్ తప్పదని ప్రభుత్వం అంటుంటే, మహిళా బిల్లును అడ్డం పెట్టుకుని రాష్ట్రాల హక్కులను హరిస్తున్నారని విపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి.
సామాన్యుడి కోణంలో..
ఒక సామాన్య పౌరుడికి కావాల్సింది మెరుగైన పాలన. నియోజకవర్గం చిన్నదిగా ఉంటే ప్రజాప్రతినిధి అందుబాటులో ఉంటాడనేది వాస్తవం. అలాగే చట్టసభల్లో అమ్మలకి, అక్కలకి 33 శాతం చోటు దక్కడం హర్షణీయం. కానీ, ఈ క్రమంలో ఒక ప్రాంతంపై మరో ప్రాంతం ఆధిపత్యం చెలాయించేలా సమీకరణలు మారితే అది సమాఖ్య స్ఫూర్తికే విఘాతం.
ప్రస్తుతానికి బిల్లు ఆగిపోయినా, 2029 ఎన్నికల నాటికి ఇది మళ్ళీ తెరపైకి రావడం ఖాయం. త్వరలో జరగబోయే తమిళనాడు, పశ్చిమ బెంగాల్ ఎన్నికల్లో ఇదొక ప్రధాన ప్రచారాస్త్రం కానుంది. మహిళా వ్యతిరేకులు ఎవరో ప్రజలే తేలుస్తారని బీజేపీ అంటోంది. రాష్ట్రాల ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడామని ప్రాంతీయ పార్టీలు చెబుతున్నాయి.
నిజానికి, ఇది కేవలం అధికార-ప్రతిపక్షాల పోరాటం కాదు; భారత ప్రజాస్వామ్య పరిణతికి పరీక్ష. అంకెలు పెరగడం ముఖ్యం కాదు, ఆ అంకెల వెనుక ఉన్న ప్రతి ఓటరు గొంతుకు సమానమైన విలువ ఉండటమే అసలైన ప్రజాస్వామ్యం.
